Fulkerson Ameliyatı: Kimlere Yapılır? Nasıl Karar Verilir?

Fulkerson ameliyatı, diz kapağı dizilim bozukluğu, tekrarlayan diz kapağı çıkığı ve patellofemoral eklemde yük dağılımı problemleri bulunan uygun hastalarda uygulanan kemiksel düzeltme ameliyatıdır. Tibial tüberkülün kontrollü olarak içe ve öne taşınmasıyla patellanın hareket hattının düzenlenmesi ve hasarlı kıkırdak bölgesine binen basıncın azaltılması amaçlanır. Fulkerson ameliyatına karar verilirken diz kapağının yüksekliği, troklear yapı, MPFL bağı, kıkırdak hasarı ve kemiksel dizilim ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Fulkerson Ameliyatı Nedir?

Fulkerson ameliyatı, diz kapağının (patella) dizilimini düzeltmek ve diz kapağı eklemine binen yükü daha dengeli hâle getirmek amacıyla yapılan bir ameliyattır. Diz kapağı, dizimizi açıp kapatırken uyluk kemiğinin ön tarafındaki özel bir oluk içerisinde hareket eder. Normalde diz kapağının bu oluk içerisinde dengeli ve düzgün şekilde hareket etmesi gerekir.

Bazı hastalarda ise diz kapağı dış tarafa doğru fazla çekilebilir veya diz kapağının belirli bir bölümüne normalden fazla yük binebilir. Bu durum zaman içerisinde diz önü ağrısına, çömelip kalkarken ağrıya, uzun süre oturduktan sonra rahatsızlığa, kıkırdak hasarına veya bazı hastalarda tekrarlayan diz kapağı çıkıklarına neden olabilir.

Fulkerson ameliyatında diz kapağı tendonunun kaval kemiğine yapıştığı kemik bölgesi kontrollü olarak kesilir ve genellikle içe ve öne doğru kaydırılır. Böylece diz kapağının hareket yönünün düzeltilmesi ve hasarlı bölgeye binen yükün azaltılması amaçlanır.

Fulkerson Ameliyatı Kimlere Yapılır?

Özellikle tekrarlayan diz kapağı çıkığı bulunan hastalarda uygulanmakla birlikte, uzun süredir devam eden diz önü ağrısı bulunan, merdiven kullanırken, çömelip kalkarken veya uzun süre otururken ağrı yaşayan ve yapılan incelemelerde diz kapağının hareketinde veya diziliminde problem saptanan hastalarda bu ameliyat değerlendirilebilir.

Bu nedenle ameliyat kararından önce hastanın ayrıntılı muayenesinin yapılması ve gerekli görüntüleme yöntemleriyle diz kapağının yapısının değerlendirilmesi gerekir.

Fulkerson Ameliyatına Nasıl Karar Verilir?

Fulkerson ameliyatında en önemli konulardan biri doğru hasta seçimidir. Diz kapağı problemleri tek bir nedenden kaynaklanmaz. Bu nedenle yalnızca MR’a veya tek bir röntgen ölçümüne bakılarak ameliyat kararı verilmemelidir. Kendi pratiğimde hastayı değerlendirirken diz kapağının hareketini etkileyebilecek faktörleri tek tek inceliyorum.

Diz kapağının oturduğu oluğun şekli ve derinliği, diz kapağı tendonunun kaval kemiğine yapıştığı noktanın konumu, diz kapağının ekleme göre normalden yüksek veya alçakta olup olmadığı, diz kapağını iç tarafta tutan MPFL bağının durumu, daha önce diz kapağı çıkığı yaşanıp yaşanmadığı ve uyluk kemiğinde dönüklük olup olmadığı değerlendirilir.

Bunların belirlenmesi için hastanın durumuna göre röntgen, MR ve bilgisayarlı tomografi kullanılabilir. Görüntüler üzerinden çeşitli açılar ve mesafeler ölçülerek problem mümkün olduğunca objektif ve matematiksel olarak ortaya konulur.

Fulkerson Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Fulkerson açık cerrahi yöntemle yapılır. Diz kapağının alt bölümünde yaklaşık 5 cm’lik bir kesi yapılarak diz kapağı tendonunun kaval kemiğine yapıştığı kemik bölgesine ulaşılır. Bu kemik parçası kontrollü şekilde kesilerek genellikle içe ve öne doğru kaydırılır ve yeni pozisyonunda vidalarla sabitlenir.

Ben kendi cerrahi pratiğimde, kaydırma işlemi sırasında kemiğin en alt bölümünü tamamen kesmeden sağlam bırakıyor ve bu noktadan kontrollü bir esnetme sağlıyorum. Bu yöntemle kemik devamlılığının bir kısmı korunarak ameliyat sonrası daha erken rehabilitasyona başlanmasını ve kemik kaynamasının daha hızlı gerçekleşmesini hedefliyorum.

Kemiğin içe doğru alınması, diz kapağının dışarı doğru çekilmesini azaltmaya yardımcı olur. Öne doğru alınması ise uygun hastalarda diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemin belirli bölgelerine binen basıncın azaltılmasını sağlar.

Bilimsel çalışmalarda diz kapağı dizilim bozukluğu ve kıkırdak problemleri nedeniyle Fulkerson ameliyatı uygulanan hastalarda %90’a yaklaşan başarılı sonuçlar bildiren çalışmalar bulunmaktadır.

Fulkerson Ameliyatında En Önemli Nokta Nedir?

Fulkerson ameliyatında başarıyı belirleyen en önemli konulardan biri doğru hastaya doğru ameliyatı seçmektir. Diz önü ağrısı olan her hastaya Fulkerson yapılmaz. Diz kapağı çıkan her hastaya da Fulkerson yapmak gerekmez. Diz kapağının oturduğu oluğun yapısı, diz kapağının yüksekliği, kemiğin dizilimi, MPFL bağının durumu, kıkırdak hasarının yeri ve hastanın daha önce çıkık geçirip geçirmediği birlikte değerlendirilmelidir.

Kendi cerrahi pratiğimde Fulkerson kararını tek bir MR bulgusuna veya tek bir ölçüme göre vermiyorum. Hastanın muayenesini, şikâyetlerini, röntgenlerini, MR ve gerektiğinde tomografi ölçümlerini birlikte değerlendirerek problemin kaynağını belirlemeye çalışıyorum.

Fulkerson ile MPFL Ameliyatı Arasındaki Fark?

MPFL, diz kapağını iç tarafta tutmaya yardımcı olan önemli bağlardan biridir. Diz kapağı dışarı doğru çıktığında bu bağ yaralanabilir. Tekrarlayan diz kapağı çıkıkları bulunan hastalarda MPFL’nin yeniden oluşturulması gerekebilir. Bu ameliyata MPFL rekonstrüksiyonu denir.

Fulkerson ise bir bağ ameliyatı değildir. Diz kapağı tendonunun kemiğe yapıştığı noktanın yerini değiştirerek diz kapağına etki eden kuvvetlerin yönünü değiştiren bir kemik ameliyatıdır. Diz kapağı çıkığı yaşamış bazı hastalarda yalnızca MPFL rekonstrüksiyonu yeterliyken, bazı hastalarda kemiksel dizilim problemi de mevcut olduğu için MPFL rekonstrüksiyonu ile Fulkerson ameliyatını birlikte yapmak gerekebilir.