Omuz Çıkığı: Nedir? Belirtileri, Ameliyatı ve İyileşme

Omuz çıkığı, humerus başının omuz yuvasından (glenoid) tamamen ayrılmasıyla meydana gelen ve özellikle genç, aktif bireylerde tekrarlama riski taşıyan önemli bir omuz problemidir. Çıkık sırasında labrum, kapsül ve bağlarda yaralanma gelişebilir; Bankart lezyonu ve kemik hasarı oluşabilir. Omuz çıkığı tedavisi hastanın yaşı, çıkık sayısı, aktivite düzeyi, MR ve tomografi bulguları ile kemik kaybının derecesine göre planlanır. Tekrarlayan omuz çıkıklarında artroskopik Bankart tamiri, remplissage veya gerekli hastalarda Latarjet ameliyatı değerlendirilebilir.

Omuz Çıkığı Nedir?

Omuz eklemi vücudumuzdaki hareket açıklığı en geniş eklemdir. Bu geniş hareket kabiliyeti sayesinde kolumuzu birçok farklı yönde hareket ettirebiliriz. Ancak aynı zamanda omuz eklemi çıkıklara karşı diğer eklemlere göre daha hassastır.

Omuz çıkığı, üst kol kemiğinin baş kısmının (humerus) kürek kemiğindeki yuvasından (glenoid) tamamen ayrılmasıdır. Omuz çıkıklarının büyük bölümü öne doğru meydana gelir. Düşme, spor sırasında çarpışma, kol açıkken üzerine düşme veya omuzun ani ve kontrolsüz şekilde zorlanması sonucunda omuz çıkabilir.

Omuz çıkarken yalnızca kemikler birbirinden ayrılmaz. Omuzun yerinde durmasına yardımcı olan labrum, kapsül ve bağlarda da yaralanma meydana gelebilir. Özellikle omuz yuvasının ön tarafındaki labrumun yırtılmasına Bankart lezyonu adı verilir.

Omuz Çıkığının Belirtileri Nelerdir?

Omuz çıkığı genellikle oldukça ağrılıdır. Hasta kolunu hareket ettirmekte zorlanır ve omuzun normal yuvarlak görünümünün değiştiğini fark edebilir. Bazı hastalarda kola doğru yayılan uyuşma veya karıncalanma da görülebilir.

Omuzun çıktığından şüphelenildiğinde hastanın kendi kendine veya çevresindeki kişilerin yardımıyla omuzu yerine oturtmaya çalışmasını önermiyorum. Öncelikle röntgen çekilerek kırık olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir.

Omuz Çıkığı Nasıl Yerine Oturtulur? 

Omuz çıkığı ile gelen hastada ilk olarak muayene yapıyor ve röntgen çekiyorum. Röntgende eşlik eden bir kırık olmadığından emin olduktan sonra uygun manevralarla omuzu tekrar yerine yerleştiriyorum. Bu işleme redüksiyon adı verilir.

Omuz yerine oturtulduktan sonra tekrar röntgen çekerek omuzun tam olarak yerine oturduğunu ve eşlik eden bir kemik problemi olmadığını kontrol ediyorum. Kemikte bir hasardan şüpheleniyorsam veya kemik yapıyı daha ayrıntılı değerlendirmem gerekiyorsa tomografi de isteyebiliyorum.

Omuz Çıkığından Sonra MR Çekilmesi Gerekir mi?

Kendi klinik pratiğimde ilk omuz çıkığından sonra yaklaşık 2 hafta kol askısı kullandırıyorum. İki hafta sonraki kontrolde travmaya bağlı ağrı ve ödem büyük ölçüde azalmış oluyor. Bu aşamada gerekli gördüğüm hastalarda MR çekerek omuz içerisindeki yapıları değerlendiriyorum.

MR'da özellikle omuzu yerinde tutan labrumun yırtılıp yırtılmadığına ve rotator cuff tendonlarının durumuna bakıyorum. Ayrıca omuz çıkarken kemiklerin birbirine çarpmasına bağlı olarak kemik yüzeylerinde hasar meydana gelebilir. Böyle bir durumdan şüpheleniyorsam tomografi ile kemik yapıyı daha ayrıntılı değerlendiriyorum.

Omuz Çıkığı Ameliyatı Başarılı Bir Ameliyat mıdır?

Doğru hastaya doğru cerrahi yöntem uygulandığında omuz çıkığı ameliyatlarının başarı oranı yüksektir. Kapalı Bankart tamiri sonrasında çalışmalarda hastaların yaklaşık %90'ının yeniden spora dönebildiği gösterilmiştir. Bununla birlikte hiçbir ameliyat tekrar çıkık riskini tamamen sıfıra indirmez. Başarıyı belirleyen en önemli konulardan biri hastanın omuzundaki problemin doğru şekilde ortaya konulmasıdır.

Sadece labrum yırtığı bulunan bir hasta ile omuz yuvasında ciddi kemik kaybı bulunan bir hastaya aynı ameliyatın yapılması doğru değildir. Benzer şekilde travma sonrasında omuzu çıkan bir hasta ile doğuştan eklem gevşekliği bulunan bir hastanın tedavisi de birbirinden farklıdır. Kendi klinik pratiğimde hastanın yaşını, yaptığı sporu, omuzun kaç kez çıktığını, labrumun durumunu ve kemik hasarının miktarını birlikte değerlendirerek uygulanacak yönteme karar veriyorum.

Amaç yalnızca omuzun tekrar çıkmasını engellemek değil, omuz hareketlerini mümkün olduğunca koruyarak hastanın günlük yaşamına ve sporuna güvenli şekilde dönmesini sağlamaktır.

Tekrarlayan Omuz Çıkığı Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Omuz yuvasında ciddi bir kemik kaybı bulunmuyorsa tekrarlayan omuz çıkıklarını çoğunlukla artroskopik yani kapalı yöntemle tedavi ediyorum. Omuz çevresinde açılan birkaç küçük delikten kamera ve özel cerrahi aletlerle ekleme girilir. Çıkık sırasında kemikten ayrılmış olan labrum tekrar yerine getirilir ve kemiğe yerleştirilen küçük çapalar ve bu çapalardan çıkan özel ipler yardımıyla tekrar kemiğe dikilir.

Bazı hastalarda omuz çıkarken üst kol kemiğinin başında çökme şeklinde bir kemik hasarı meydana gelebilir. Bu hasar tekrar çıkık açısından risk oluşturuyorsa labrum tamirine ek olarak remplissage adı verilen bir işlem uygulanabilir. Basitçe söylemek gerekirse, bu işlemle kemikte oluşan çökme bölgesinin omuz yuvasının kenarına takılarak tekrar çıkığa neden olması engellenmeye çalışılır.

Eğer omuz yuvasında belirgin kemik kaybı varsa yalnızca labrumun dikilmesi yeterli olmayabilir. Bu nedenle ameliyat yöntemini yalnızca kemik kaybının miktarına göre değil; hastanın yaşı, yaptığı spor, daha önceki çıkık sayısı ve kemik hasarının özelliklerine göre belirliyorum. Kapalı labrum tamiri genel anestezi altında yapılır. Kendi pratiğimde ameliyat ortalama yarım saat sürer ve genellikle 1 günlük hastane yatışı yeterlidir.

Kapalı labrum tamiri başarı oranı yüksek bir ameliyattır. Bilimsel çalışmalarda hastaların yaklaşık %90'ının yeniden spora dönebildiği, tekrar çıkık oranının ise yaklaşık %6–8 civarında olduğu bildirilmiştir. Ancak genç yaş, temas sporları ve kemik kaybı tekrar çıkık riskini artırabilir.

Latarjet Ameliyatı Nedir?

Omuz yuvasında ciddi kemik kaybı varsa veya daha önce kapalı labrum tamiri yapılmasına rağmen omuz tekrar çıkmışsa Latarjet ameliyatı gerekebilir. Bu ameliyatta kürek kemiğinin ön tarafında bulunan küçük bir kemik çıkıntısı, üzerine yapışan tendonlarla birlikte omuz yuvasının ön tarafına taşınır ve vidalarla sabitlenir.

Bunu hastalarıma basitçe, "Omuzun çıktığı ön tarafa hem kemikten hem de tendonlardan yeni bir destek oluşturuyoruz" şeklinde anlatıyorum. Bu sayede omuz yuvasının ön tarafındaki eksik kemik desteklenirken, taşınan tendonlar da omuzun tekrar öne çıkmasını engelleyen ek bir destek oluşturur.

Kendi klinik pratiğimde özellikle belirgin kemik kaybı bulunan veya daha önce kapalı omuz çıkığı ameliyatı olmasına rağmen tekrar çıkık gelişen hastalarda Latarjet ameliyatını değerlendiriyorum.

Latarjet, özellikle ciddi kemik kaybı bulunan veya daha önce yapılan kapalı ameliyata rağmen omuzu tekrar çıkan hastalarda oldukça güçlü bir stabilizasyon yöntemidir. Büyük çalışmalarda tekrar çıkık açısından Bankart ameliyatına göre daha güçlü sonuçlar bildirilmekle birlikte, daha büyük bir ameliyat olması nedeniyle komplikasyon riski de kapalı ameliyata göre daha yüksektir. 13.000'den fazla omuzu kapsayan bilimsel bir çalışmada Latarjet sonrası tekrar instabilite riskinin Bankart onarımından daha düşük olduğu gösterilmiştir. Genellikle 1 günlük hastane yatışı yeterlidir.

Omuz Çıkığı Ameliyatından Sonra İyileşme Nasıl Olur?

Kapalı labrum tamiri sonrasında kol askısı kullanıyorum. Yaklaşık ikinci haftada fizik tedaviye başlanıyor ve hareketler kontrollü olarak artırılıyor. Yaklaşık birinci aydan sonra aktif omuz hareketlerine geçiyorum. İlk üç ay özellikle omuzu tekrar çıkık pozisyonuna götürebilecek kolu yana açma ve dışarı çevirme hareketlerinin kontrollü yapılmasını istiyorum.

Kendi pratiğimde uygun hastalarda 3. aydan sonra sportif aktivitelere kademeli geçişe başlıyorum. Temas sporlarına tam dönüş ise daha geç olabilir. Çalışmalarda temas sporcularının yaklaşık %90'ının spora dönebildiği ve ortalama tam dönüş süresinin yaklaşık 5 ay olduğu bildirilmiştir. Aynı çalışmalarda sporcuların yaklaşık %81'inin yaralanma öncesindeki spor seviyesine dönebildiği gösterilmiştir.

Bu nedenle spora dönüşte yalnızca ameliyattan sonra geçen süreye bakmıyorum. Omuz hareketlerinin normale dönmesi, kas gücünün yeterli olması ve hastanın omuzunu güvenli şekilde kullanabilmesi de önemlidir. Latarjet ameliyatından sonra kendi pratiğimde yaklaşık 3 hafta kol askısı kullanıyorum. Daha sonra çorba karıştırma olarak tarif ettiğimiz sarkaç hareketleri ve kontrollü pasif hareketlere başlanıyor. Yaklaşık 6.-8. haftalarda çekilen görüntülerde taşıdığımız kemiğin kaynadığını gördükten sonra aktif hareketleri artırıyorum.