Donuk Omuz: Nedir? Neden Olur? Evreleri? Tedavi?

Donuk omuz (adeziv kapsülit), omuz eklemi kapsülünün kalınlaşması ve sertleşmesi sonucunda ağrı ile birlikte aktif ve pasif omuz hareketlerinde belirgin kısıtlılığa yol açan bir omuz hastalığıdır. Özellikle 40–60 yaş arasında görülen donuk omuz; diyabet, tiroid hastalıkları, travma, omuz ameliyatları ve uzun süreli hareketsizlikle ilişkili olabilir. Donuk omuz tedavisinde ilaç, kortizon enjeksiyonu, fizik tedavi ve germe egzersizleri uygulanabilir; dirençli olgularda manipülasyon veya artroskopik kapsüler gevşetme değerlendirilebilir.

Donuk Omuz Nedir?

Donuk omuz, omuz eklemini çevreleyen kapsülün kalınlaşıp sertleşmesi sonucunda omuz hareketlerinin giderek kısıtlandığı ve ağrılı hâle geldiği bir hastalıktır. Tıbbi adı adeziv kapsülittir. Donuk omuzda hasta yalnızca ağrı nedeniyle kolunu hareket ettiremez durumda değildir. Omuz ekleminin kendisinde gerçek bir hareket kısıtlılığı gelişir. Donuk omuz toplumun yaklaşık %5’inde görülür ve en sık 40-60 yaş arasında karşımıza çıkar.

Donuk Omuz Neden Olur?

Donuk omuz bazen hiçbir belirgin neden olmadan ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda ise omuz ameliyatı, travma, kırık veya kolun uzun süre hareketsiz kalması sonrasında gelişebilir. Donuk omuzla ilişkisi en iyi bilinen sistemik hastalıklardan biri diyabettir. Diyabeti bulunan kişilerde donuk omuz görülme ihtimali normal topluma göre belirgin şekilde daha yüksektir. Bilimsel çalışmalarda diyabetli kişilerde donuk omuz görülme oranının yaklaşık %20 civarında olduğu bildirilmiştir.

Tiroid hastalıklarıyla da donuk omuz arasında ilişki bulunmaktadır. Bu nedenle özellikle belirgin bir neden olmadan donuk omuz gelişen hastalarda eşlik eden hastalıkların değerlendirilmesi önemlidir.

Donuk Omuzun Belirtileri Nelerdir?

Donuk omuzun iki temel bulgusu vardır: ağrı ve hareket kısıtlılığı. Hastalık başlangıçta daha çok ağrı ile kendini gösterebilir. Özellikle gece ağrısı belirgindir ve hasta ağrıyan omuzunun üzerine yatmakta zorlanabilir. Zaman içerisinde hareket kısıtlılığı ön plana çıkar. Hasta kolunu yukarı kaldırmakta, arkasına uzatmakta ve özellikle kolunu dışarı doğru çevirmekte zorlanmaya başlar.

Donuk omuzu rotator cuff yırtığı gibi diğer omuz hastalıklarından ayıran önemli özelliklerden biri de budur. Tendon problemi bulunan bazı hastalar ağrı nedeniyle kolunu kendisi kaldıramasa bile doktor hastanın kolunu pasif olarak daha fazla hareket ettirebilir. Donuk omuzda ise hem hastanın kendi yaptığı hareketler hem de muayene sırasında bizim yaptırdığımız pasif hareketler kısıtlıdır.

Donuk Omuz Nasıl Teşhis Edilir? MR Gerekir mi?

Donuk omuz tanısında en önemli basamak hastanın hikâyesi ve omuz muayenesidir. Muayenede omuz hareketlerinin farklı yönlerde kısıtlandığını görürüz. Özellikle dış çevirme hareketindeki kısıtlılık tipiktir. Röntgen çoğunlukla normaldir. Ancak omuz kireçlenmesi gibi hareket kısıtlılığına neden olabilecek başka hastalıkları dışlamak amacıyla çekilebilir.

MR rutin olarak çekilir. MR'da rotator cuff yırtığı, kalsifik tendinit gibi diğer omuz problemleri kontrol edilir. Donuk omuzda MR'da eklem kapsülündeki kalınlaşma görülebilir. Ama bu görüntünün muayene ile birlikte değerlendirilmesi ve karar verilmesi gereklidir.

Donuk Omuzun Evreleri Nelerdir?

Donuk omuz genellikle üç dönem hâlinde ilerler. İlk dönem “donma” dönemidir. Bu dönemde ağrı giderek artar ve omuz hareketleri kısıtlanmaya başlar. Özellikle gece ağrıları belirgin olabilir. İkinci dönem “donuk” dönemdir. Ağrı bir miktar azalabilir ancak omuzdaki hareket kısıtlılığı daha belirgin hâle gelir. Üçüncü dönem ise “çözülme” dönemidir. Omuz hareketleri zaman içerisinde yavaş yavaş geri gelmeye başlar.

Bu dönemlerin süresi hastadan hastaya önemli ölçüde değişebilir. Donuk omuzun doğal seyri aylar, bazen 1–3 yıl sürebilir. Ayrıca eskiden düşünüldüğü gibi her hastanın hiçbir tedavi uygulanmadan mutlaka tamamen eski hareket açıklığına döneceğini söylemek de doğru değildir.

Donuk Omuz Kendiliğinden Geçer mi?

Donuk omuz zaman içerisinde kendiliğinden düzelme eğilimi olan bir hastalıktır. Ancak bu süreç oldukça uzun olabilir. Bazı hastalarda aylar içerisinde belirgin düzelme görülürken bazı hastalarda ağrı ve hareket kısıtlılığı yıllarca devam edebilir. Bu nedenle hastaya sadece "Bekleyin, nasıl olsa geçer." yaklaşımını doğru bulmuyorum.

Özellikle ağrı nedeniyle uyuyamayan, günlük yaşamını sürdürmekte zorlanan veya belirgin hareket kaybı bulunan hastalarda tedavi ile hem ağrıyı azaltmak hem de hareket açıklığını daha erken geri kazandırmak amaçlanır.

Donuk Omuz Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi hastalığın hangi döneminde olduğuna göre değişebilir. Ağrının çok belirgin olduğu ilk dönemde öncelikle ağrının ve eklem içerisindeki inflamasyonun azaltılması önemlidir. Ağrı kesici ve ödem giderici ilaçlar kullanılabilir.

Uygun hastalarda omuz eklemi içerisine kortizon enjeksiyonu yapılabilir. Özellikle hastalığın erken ve ağrılı döneminde kortizon enjeksiyonlarının kısa dönemde ağrı ve fonksiyon açısından fayda sağlayabildiğine dair güçlü bilimsel veriler bulunmaktadır. Ağrı kontrol altına alındıkça fizik tedavi ve germe egzersizleri daha önemli hâle gelir.

Burada önemli bir nokta fizik tedavinin hastalığın dönemine göre yapılmasıdır. Çok ağrılı erken dönemde omuzu zorlayarak agresif şekilde açmaya çalışmak hastanın ağrısını artırabilir. Ağrı azaldıkça germe egzersizleri artırılır ve omuzun kaybedilen hareket açıklığı geri kazanılmaya çalışılır.

Donuk Omuz Ne Zaman Ameliyat Edilir?

İlaç, enjeksiyon, fizik tedavi ve egzersizlerle hastaların önemli bir bölümünde yeterli düzelme sağlanabilir. Ancak uygun tedaviye rağmen uzun süre ciddi hareket kısıtlılığı devam eden ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkilenen hastalarda cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Burada iki temel yöntem bulunmaktadır. Bunlardan biri anestezi altında omuzun kontrollü olarak hareket ettirilerek sertleşmiş kapsülün açılmasıdır. Buna manipülasyon adı verilir. Diğer yöntem ise artroskopik kapsüler gevşetmedir.

Donuk Omuz Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Omuz çevresinde açılan küçük deliklerden kamera ve özel cerrahi aletlerle ekleme girilir. Donuk omuzda eklemi çevreleyen kapsül normalden kalınlaşmış, sertleşmiş ve daralmıştır. Ameliyatta bu kapsülün gerekli bölgeleri kontrollü olarak gevşetilir. Buna artroskopik kapsüler gevşetme adı verilir.

Ameliyat sırasında omuz hareketleri kontrol edilir ve kaybedilmiş hareket açıklığının yeniden kazanılması amaçlanır. Burada rotator cuff tamirinden önemli bir fark vardır. Rotator cuff ameliyatında diktiğimiz tendonun iyileşmesini beklediğimiz için erken dönemde bazı hareketleri kısıtlarız. Donuk omuz ameliyatında ise tam tersine, ameliyatla elde ettiğimiz hareket açıklığını kaybetmemek için erken hareket ve fizik tedavi çok önemlidir.