Haglund Deformitesi: Belirtileri, Tedavisi ve Ameliyatı
Haglund deformitesi, topuk kemiğinin arka ve üst kısmında, Aşil tendonunun yapışma bölgesine yakın yerde oluşan kemik çıkıntısıdır. Özellikle ayakkabı giyerken topuk arkasında ağrı, şişlik ve hassasiyete neden olabilir. Bazı hastalarda yalnızca kemik çıkıntısı bulunurken, bazı hastalarda Aşil tendonunda iltihaplanma ve çevresindeki dokularda ödem de görülebilir. Haglund deformitesinin tedavisinde öncelikle ameliyatsız yöntemler tercih edilir. Ancak ileri vakalarda veya uzun süreli tedaviye rağmen şikâyetleri devam eden hastalarda ameliyat gerekebilir.
İçindekiler:
Haglund Deformitesi Nedir?
Haglund deformitesi, topuk kemiğinin Aşil tendonuna komşu olan arka-üst bölümünde normalden fazla kemik çıkıntısı bulunmasıdır. Bu çıkıntı, özellikle ayakkabının arka kısmıyla temas ettiğinde sürtünmeye ve ağrıya neden olabilir. Kemik çıkıntısı bazı hastalarda doğuştan gelen anatomik özelliklerle ilişkiliyken, bazı hastalarda zaman içerisinde belirgin hâle gelir.
Haglund deformitesi bulunan her hastanın ağrısı olmak zorunda değildir. Bazı kişilerde çıkıntı bulunmasına rağmen herhangi bir şikâyet görülmeyebilir. Ancak çıkıntının Aşil tendonuna veya çevresindeki dokulara baskı yapması durumunda ağrı ve hareket kısıtlılığı ortaya çıkabilir.
Haglund Deformitesi Nedenleri
Haglund deformitesinin oluşmasında genetik ve anatomik faktörler önemli rol oynar. Bazı kişilerin topuk kemiğinin yapısı, bu bölgede kemik çıkıntısı gelişmesine daha yatkındır. Bunun yanında sert arkalıklı ayakkabılar, uzun süre ayakta kalmayı gerektiren işler, yoğun fiziksel aktivite ve spor sırasında tekrarlayan zorlanmalar şikâyetleri artırabilir.
Özellikle koşu ve sıçrama içeren sporlarla uğraşan kişilerde Aşil tendonuna binen yük artabilir. Ayakkabının topuk arkasına sürekli sürtünmesi de bölgede tahrişe, şişliğe ve ağrıya neden olabilir. Ancak ayakkabı vurması her zaman kemik çıkıntısının doğrudan oluşma nedeni değildir. Daha önceden var olan çıkıntının ağrılı hâle gelmesine de yol açabilir.
Haglund Deformitesi Belirtileri
Haglund deformitesinde en sık karşılaştığımız şikâyet, topuğun arka kısmında ağrıdır. Topuk arkasında gözle görülebilen kemik çıkıntısı, şişlik, kızarıklık ve dokunmakla hassasiyet bulunabilir. Özellikle uzun süre yürümek, koşmak, merdiven çıkmak veya parmak ucuna yükselmek ağrıyı artırabilir.
Bazı hastalarda sabah ilk adımlarda veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıldığında da ağrı görülebilir. Kendi klinik pratiğimde hastaların önemli bir kısmı, özellikle ayakkabı giyerken yaşadıkları ağrı ve topuk arkasındaki çıkıntı nedeniyle başvuruyor.
Haglund Deformitesi Teşhisi
Haglund deformitesinin tanısında çoğu zaman hastanın şikâyetleri ve fizik muayene önemli bilgiler verir. Özellikle topuk arkasındaki belirgin kemik çıkıntısı ve o bölgeye dokunmakla oluşan hassasiyet, Haglund deformitesini düşündürür. Kendi klinik pratiğimde muayene sonrasında röntgen ve MR incelemesi istiyorum. Röntgende kemik çıkıntısının büyüklüğünü ve tam olarak nerede bulunduğunu değerlendirebiliyoruz.
MR incelemesinde ise kemik çıkıntısının Aşil tendonunun yapışma yeriyle ilişkisini, tendon içerisinde yıpranma veya yırtık bulunup bulunmadığını ve çevre dokulardaki ödemi değerlendiriyorum. Benim için özellikle ameliyat planlamasında en önemli nokta, kemik çıkıntısının Aşil tendonunun yapışma bölgesini içerip içermediğidir. Çünkü bu durum uygulanacak cerrahi yöntemi doğrudan değiştiriyor.
Haglund Deformitesi Tedavisi
Haglund deformitesinde özellikle erken ve çok ileri olmayan vakalarda ameliyatsız tedavilerden fayda görülebilir. Kendi klinik pratiğimde öncelikle hastanın şikâyetlerini azaltmaya yönelik tedavileri değerlendiriyorum. Ayakkabı değişikliği, topuk arkasına baskı yapmayan ayakkabıların tercih edilmesi ve uygun topuk yükselticiler veya tabanlıklar ağrıyı azaltabilir.
Bunun yanında fizik tedavi, Aşil tendonuna yönelik kontrollü germe ve güçlendirme egzersizleri de fayda sağlayabilir. Özellikle ESWT (şok dalga tedavisi) bazı hastalarda ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir.
Seçilmiş hastalarda PRP gibi enjeksiyon tedavileri de değerlendirilebilir. Kortizon enjeksiyonu ise özellikle dikkatli değerlendirilmelidir. Aşil tendonunun içine yapılan kortizon enjeksiyonları tendonun zayıflamasına ve yırtılma riskine neden olabileceğinden tercih edilmemelidir. Seçilmiş bursit vakalarında tendonun dışındaki bölgelere uygulama düşünülebilir. Ameliyatsız tedaviler ağrıyı ve inflamasyonu azaltabilir ancak mevcut kemik çıkıntısını ortadan kaldırmaz.
Haglund Deformitesi Ameliyatı
Haglund deformitesinde her hastanın ameliyat olması gerekmez. Özellikle hafif şikâyetleri bulunan ve ameliyatsız tedaviden fayda gören hastalarda cerrahiye ihtiyaç duyulmayabilir. Ancak kemik çıkıntısı belirginse, Aşil tendonunda ciddi zorlanmaya neden oluyorsa veya uygulanan tedavilere rağmen hastanın ağrıları devam ediyorsa ameliyat gündeme gelir. Bu hastalarda daha kalıcı bir mekanik çözüm sağlamak için kemik çıkıntısının cerrahi olarak temizlenmesi gerekebilir.
Haglund deformitesinin cerrahi tedavisinde açık ve endoskopik olmak üzere iki temel yöntem bulunmaktadır. Kendi klinik pratiğimde hangi yöntemi uygulayacağıma kemik çıkıntısının Aşil tendonunun yapışma yeriyle olan ilişkisine göre karar veriyorum.
Endoskopik Haglund Ameliyatı
Eğer kemik çıkıntısı Aşil tendonunun yapışma bölgesinden ayrı bir yerde bulunuyorsa ve tendonun geniş bir bölümünün onarılması gerekmiyorsa endoskopik yöntemi tercih ediyorum. Bu yöntemde küçük kesilerden kamera ve özel cerrahi aletlerle girerek kemik çıkıntısını tıraşlıyor ve çevresindeki sıkışmaya neden olan dokuları temizliyorum. Aşil tendonunu yerinden kaldırmaya gerek kalmadığı için ameliyat sonrası iyileşme süreci genellikle daha hızlı oluyor.
Kendi klinik pratiğimde yalnızca kemik çıkıntısını endoskopik olarak temizlediğim ve Aşil tendonuna onarım yapmadığım hastalarda erken yük vermeye izin veriyorum. Hastalar genellikle ameliyat sonrasında tolere edebildikleri ölçüde ayaklarının üzerine basabiliyor.
İkinci haftadan itibaren Aşil tendonuna yönelik kontrollü germe egzersizlerine başlıyorum. Bu hastalarda erken toparlanma oldukça hızlı olabiliyor. Yaklaşık 2 hafta içerisinde günlük hafif aktivitelere dönüş mümkün olabiliyor.
Açık Haglund Ameliyatı
Eğer kemik çıkıntısı Aşil tendonunun yapışma bölgesini de içeriyorsa açık cerrahi tercih ediyorum. Bu ameliyatta Aşil tendonunu yapışma bölgesinden kontrollü şekilde sağa ve sola, adeta bir yaprak gibi kaldırarak alttaki kemik çıkıntısına ulaşıyorum.
Ardından kemik çıkıntısını tıraşlayıp törpüleyerek normal anatomik yapıya uygun hâle getiriyorum. Kemik temizliği tamamlandıktan sonra Aşil tendonunu yeniden topuk kemiğine tespit ederek onarıyorum. Bu yöntemde tendonun yeniden kemiğe iyileşmesi gerektiği için ameliyat sonrası koruma süresi endoskopik yönteme göre daha uzun oluyor.
Aşil tendonunun yapışma yerinden kaldırılarak tekrar onarıldığı hastalarda daha koruyucu bir rehabilitasyon uyguluyorum. İlk 2 hafta ayak alçıda kalıyor ve bu dönemde ameliyat edilen ayağa yük verilmesine izin vermiyorum. İkinci haftadan sonra hastayı ROM Walker adı verilen ayarlanabilir ayak bileği botuna geçiriyorum.
Ayak bileğinin hareket açısını kontrollü şekilde artırıyoruz. Yaklaşık 10 günlük aralıklarla ayağın yukarı doğru çekilmesine, yani dorsifleksiyon hareketine kademeli olarak daha fazla izin veriyorum. ROM Walker kullanımını yaklaşık 1,5 ay sürdürüyorum.
Sonraki dönemde Aşil tendonunun iyileşme durumuna göre yük verme, hareket açıklığı ve güçlendirme egzersizlerini aşamalı olarak artırıyorum. Açık cerrahide günlük yaşama ve spora dönüş, endoskopik yönteme göre daha uzun sürüyor.
Ameliyatı Başarı Oranı Ne Kadardır?
Aşil Tendiniti ile Farkları Nelerdir?
Aşil Tendonunda Yırtığı Neden Olur?
Yazar: Op. Dr. Muhammed Bilal Kürk
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı


