Ayak Bileği Sıkışma Sendromu: Belirtileri ve Ameliyatı

Ayak bileği sıkışma sendromu; ön ayak bileği sıkışması, arka ayak bileği sıkışması ve os trigonum kaynaklı ağrılarda doğru teşhis ve etkili tedavi gerektiren önemli bir problemdir. Ayak bileği sıkışma sendromu, ayak bileği hareketleri sırasında kemik veya yumuşak dokuların eklem çevresinde sıkışarak ağrıya neden olmasıdır.

Sıkışmanın bulunduğu yere göre temel olarak ön ayak bileği sıkışma sendromu ve arka ayak bileği sıkışma sendromu olmak üzere iki grupta değerlendirilir. Ön ayak bileği sıkışmasında ağrı ayak bileğinin ön tarafında hissedilirken, arka ayak bileği sıkışmasında ağrı özellikle ayak aşağı doğru büküldüğünde ayak bileğinin arkasında ortaya çıkar.

Ayak Bileği Sıkışma Sendromu Nedir?

Ön ayak bileği sıkışma sendromunda, ayak bileğinin ön tarafındaki kemik veya yumuşak dokular hareket sırasında birbirine sıkışarak ağrı oluşturur. Özellikle tekrarlayan ayak bileği burkulmaları ve sportif aktiviteler sonrasında görülebilir.

Ayak bileğinin ön tarafında oluşan kemik çıkıntıları da sıkışmaya neden olabilir. Hastalar genellikle ayağı yukarı doğru kaldırırken, çömelirken veya ayak bileğinin yukarı doğru hareketini zorlayan sportif aktivitelerde ön tarafta ağrı hisseder.

Arka ayak bileği sıkışma sendromu, ayağın aşağı doğru bükülmesi sırasında ayak bileğinin arka tarafındaki kemik ve yumuşak dokuların sıkışması sonucu ağrı oluşmasıdır. Hastalar genellikle gaz pedalına basar gibi ayağını aşağı doğru büktüğünde ayak bileğinin arkasında ağrı hissettiğini söyler.

Bu durum özellikle futbolcularda şut çekerken, balerinlerde parmak ucuna yükselirken ve ayak bileğini yoğun kullanan sporcularda ortaya çıkabilir. Ancak spor yapmayan kişilerde de görülebilir.

Ayak Bileği Sıkışma Sendromu Belirtileri

En sık görülen belirti ayak bileğinin ön tarafındaki ağrıdır. Özellikle ayak bileğinin yukarı doğru büküldüğü hareketlerde ağrı belirginleşebilir. Çömelme, merdiven çıkma, koşma ve bazı sportif hareketler sırasında şikâyetler artabilir. Bazı hastalarda ayak bileği hareketlerinde kısıtlılık ve aktivite sonrasında şişlik de görülebilir.

En tipik belirti, ayağın aşağı doğru bükülmesiyle ayak bileğinin arkasında ortaya çıkan ağrıdır. Özellikle futbol oynarken şut çekme, parmak ucuna yükselme, bale ve dans hareketleri, koşma, sıçrama ve tekrarlayan sportif aktiviteler sırasında şikâyetler artabilir. Bazı hastalarda ayak bileğinin arkasında şişlik veya başparmak hareketleri sırasında ağrı da görülebilir.

Os trigonum, talus kemiğinin arkasında bulunan küçük ve ayrı bir kemik parçasıdır. Bazı kişilerde anatomik bir farklılık olarak bulunur ve yaşam boyunca hiçbir şikâyete neden olmaz. Ancak ayak bileği aşağı doğru büküldüğünde os trigonum çevre dokular arasında sıkışarak ağrı oluşturabilir.

Bazı hastalarda ise os trigonum bulunmaz. Bunun yerine talus kemiğinin arka tarafındaki uzamış kemik çıkıntısı sıkışmaya neden olabilir. Önemli olan yalnızca röntgende os trigonum görülmesi değil, bu yapının hastanın ağrısıyla ilişkili olup olmadığının belirlenmesidir.

Ayak Bileği Sıkışma Sendromu Teşhisi

Tanıda öncelikle hastanın ağrısının ön tarafta mı yoksa arka tarafta mı olduğunu ve hangi hareketlerle ortaya çıktığını değerlendiriyorum. Röntgen, sıkışmaya neden olabilecek kemik çıkıntılarının değerlendirilmesinde önemlidir. Arka ayak bileği sıkışmasında os trigonum veya talusun arkasındaki uzamış kemik çıkıntısı görülebilir.

MR ise kemik ve yumuşak dokulardaki değişiklikleri daha ayrıntılı değerlendirmemizi sağlar. Arka ayak bileği sıkışmasında kemik çevresindeki ödemi, yumuşak dokulardaki sıkışmayı ve FHL tendonunun durumunu değerlendirebiliriz. Kendi klinik pratiğimde özellikle MR'da sıkışma bölgesinde ödem görülmesini, hastanın şikâyetleri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendiriyorum.

Ayak Bileği Sıkışma Sendromu Ameliyatı

Ayak bileği sıkışma sendromunda uygun hastalarda artroskopik, yani kapalı ameliyat uygulanabilir. Sıkışmaya neden olan kemik ve yumuşak dokular kamera yardımıyla görülerek temizlenebilir. Kendi cerrahi pratiğimde özellikle arka ayak bileği sıkışmasında posterior ayak bileği artroskopisini tercih ediyorum.

Ayak bileğinin arka tarafında açılan iki küçük giriş yerinden kamera ve özel cerrahi aletlerle sıkışma bölgesine ulaşıyorum. Sıkışmaya os trigonum neden oluyorsa bu kemik parçasını çıkarıyorum. Talusun arkasındaki uzamış kemik çıkıntısı sorumluysa çıkıntıyı tıraşlayarak sıkışmayı ortadan kaldırıyorum.

Ameliyat sırasında FHL tendonunu da değerlendiriyorum. Tendon çevresinde sıkışma veya iltihabi doku varsa gerekli gevşetme ve temizleme işlemlerini uyguluyorum. Arka ayak bileği sıkışması ameliyatı kendi pratiğimde yaklaşık yarım saat sürüyor. Yapılacak ek işlemlere göre ameliyat süresi değişebilir.

Mevcut bilimsel çalışmalarda kapalı yöntemle ameliyat edilen hastaların büyük bölümünde iyi veya mükemmel sonuçlar elde edildiği bildirilmektedir. Spora dönüş süresi ise yapılan işleme, hastanın sporuna, eşlik eden tendon problemlerine ve rehabilitasyon sürecine göre değişmektedir.

Kendi cerrahi pratiğimde özellikle arka ayak bileği sıkışması için uyguladığım posterior ayak bileği artroskopisini, doğru hasta seçimi yapıldığında oldukça etkili olduğunu düşündüğüm ve sonuçlarından yüksek düzeyde memnun olduğum ameliyatlardan biri olarak görüyorum.