Ayak Bileği Mozaikoplasti Ameliyatı: Nedir? Nasıl Yapılır?

Ayak bileği mozaikoplasti ameliyatı, talus osteokondral lezyonu, dizden kıkırdak nakli, mikrokırık başarısızlığı ve iyileşme süreci hakkında en kritik bilgileri tek yerde sunar. Büyük, derin ve kistik talus kıkırdak lezyonlarında uygulanan mozaikoplasti; ağrıyı azaltma, ayak bileği fonksiyonunu artırma ve spora dönüş hedefiyle öne çıkan ileri ortopedik cerrahilerden biridir.

Mozaikoplasti Nedir?

Mozaikoplasti, ayak bileğindeki kıkırdak ve kıkırdak altı kemik hasarını tedavi etmek amacıyla uygulanan bir kıkırdak nakli ameliyatıdır. Bu yöntemde hastanın kendi dizinden, yük taşımayan bir bölgeden sağlıklı kıkırdak ve kemik içeren silindirik greftler alınır. Alınan greftler ayak bileğindeki talus kemiğinin hasarlı bölgesine nakledilir. Böylece yalnızca kıkırdak yüzeyinin değil, altındaki hasarlı kemiğin de onarılması amaçlanır.

Hangi Hastalara Mozaikoplasti Yapılır?

Talus osteokondral lezyonlarının tamamında mozaikoplasti gerekmez. Küçük ve yüzeysel lezyonlarda artroskopik mikrokırık gibi daha az girişimsel yöntemler tercih edilebilir. Literatürde özellikle yaklaşık 1-1,5 cm²’den büyük lezyonlarda, belirgin kemik kaybı bulunan hastalarda ve daha önce uygulanan mikrokırık tedavisinin başarısız olduğu durumlarda osteokondral nakil değerlendirilmektedir. Ancak ameliyat seçimi için tek başına kesin bir boyut sınırı bulunmamaktadır.

Kendi klinik pratiğimde mozaikoplastiyi özellikle daha önce mikrokırık uygulanmasına rağmen şikâyetleri devam eden, derin ve kemik içerisinde kist oluşumu bulunan lezyonlarda tercih ediyorum.

Ayak Bileği Mozaikoplasti Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Mozaikoplasti, talus kemiğindeki hasarlı bölgeye ulaşmayı ve kıkırdak-kemik greftlerini uygun şekilde yerleştirmeyi gerektirir. Kendi cerrahi pratiğimde öncelikle dizin dış tarafındaki yük taşımayan bölgeden silindirik greftler alıyorum. Ardından ayak bileğinin iç tarafındaki medial malleol adı verilen kemikte kontrollü bir kemik kesisi (osteotomi) yaparak talustaki lezyona ulaşıyorum.

Hasarlı kıkırdak ve kemik dokusunu temizledikten sonra dizden aldığım greftleri bu bölgeye yerleştiriyorum. İşlemin sonunda medial malleolde oluşturduğum kemik kesilerini vidalarla tespit ediyorum. Bu yöntemle hasarlı bölgeye hem sağlam kıkırdak hem de altındaki kemik dokusu nakledilmiş oluyor.

Mozaikoplastide Dizden Kıkırdak Alınması

Diz ekleminde, günlük hareketler sırasında doğrudan yük taşımayan ve greft alınmasına uygun bölgeler bulunmaktadır. Kendi cerrahi pratiğimde dizin dış tarafındaki yük taşımayan bölgeden, kıkırdak ve altındaki kemiği birlikte içeren silindirik greftler alıyorum. Bu greftler talus kemiğindeki hasarlı bölgenin boyutuna uygun şekilde yerleştiriliyor. Hastanın kendi dokusu kullanıldığı için başka bir kişiden doku nakline ihtiyaç duyulmuyor.

Mozaikoplasti ameliyatında genellikle dizin yük taşımayan bölgesinden kıkırdak ve kemik içeren greftler alınır. Ancak her hastada dizden greft almak uygun olmayabilir. Özellikle dizinde önceden var olan problemleri bulunan, birden fazla greft alınması gereken veya diz kemik yapısı küçük olan hastalarda farklı bir yöntem tercih ediyorum.

Bu hastalarda leğen kemiğinden (iliak kanat) osteoperiostal kemik grefti alarak talustaki hasarlı bölgeyi onarabiliyorum. Bu greft, kemik ve üzerindeki periost tabakasını içerir. Amaç, hasarlı bölgedeki kemik kaybını gidermek ve eklem yüzeyinin onarımını desteklemektir. Böylece dizden greft alınmasının uygun olmadığı hastalarda alternatif bir tedavi seçeneği sunulabilir.

Mozaikoplastinin önemli dezavantajlarından biri, sağlam dokunun dizden alınmasıdır. Greft alınan bölge yük taşımayan bir alan olsa da ameliyat sonrasında dizde ağrı veya başka şikâyetler gelişebilir.

Talus osteokondral lezyonlarında mozaikoplasti sonuçlarını değerlendiren bir sistematik derlemede, dizden greft alınan hastaların yaklaşık %9’unda takip sonunda greft alınan bölgede ağrı bildirilmiştir. Bu oran her hasta için aynı değildir ve çalışmaların kalitesi sınırlıdır.

Kendi pratiğimde greft alınan bölgeye rutin olarak ek bir işlem uygulamıyorum. Ancak ameliyat öncesinde hastaları diz ağrısı gelişme olasılığı konusunda bilgilendiriyorum.

Mozaikoplasti ile Mikrokırık Arasındaki Fark

Mikrokırık ameliyatında hasarlı bölge temizlenir ve kemiğe küçük delikler açılarak kemik iliğinden gelen hücrelerle yeni bir onarım dokusu oluşması amaçlanır. Mozaikoplastide ise hasarlı bölgeye hastanın kendi vücudundan alınan sağlıklı kıkırdak ve kemik birlikte nakledilir.

Bu nedenle özellikle derin kemik kaybı bulunan lezyonlarda mozaikoplasti önemli bir tedavi seçeneğidir. Ancak daha kapsamlı bir ameliyattır ve greft alınan dizde de şikâyet gelişme riski taşır.