Çocuklarda Düz Tabanlık (Pes Planus): Teşhisi ve Tedavisi

Çocuklarda düz tabanlık, pes planus, tabanlık tedavisi, ortopedik ayakkabı, egzersiz ve düz tabanlık ameliyatı hakkında en çok aranan soruları bilimsel ve klinik bakışla ele alan kapsamlı bir rehberdir. Çocuğunuzun ayak tabanının yere tamamen bastığını fark ettiyseniz düz tabanlık konusunda endişelenebilirsiniz. Ancak çocuklarda düz tabanlık oldukça yaygındır ve her düz tabanlık tedavi gerektirmez. Tedavi kararında en önemli noktalar, ayağın esnek olup olmadığı ve çocuğun ağrı yaşayıp yaşamadığıdır.

Çocuklarda Düz Tabanlık (Pes Planus) Nedir?

Düz tabanlık, ayak tabanının iç tarafında normalde bulunan kavisin azalması veya kaybolmasıdır. Çocuk ayakta durup yere bastığında ayağının orta-iç kısmındaki çukur kaybolur ve bu bölge doğrudan yerle temas eder. Bazı çocuklarda topuğun dışa doğru yöneldiği de görülebilir. Özellikle küçük yaşlarda düz taban görünümü sık karşılaştığımız bir durumdur.

Çocuklarda ayak kavsi büyümeyle birlikte gelişir. Birçok çocukta düz taban görünümü zamanla azalır. Bazılarında ise erişkinlikte de devam eder ve herhangi bir şikâyete yol açmaz. Kendi klinik pratiğimde, ağrısı olmayan veya belirgin şikâyeti bulunmayan esnek düz tabanlıklı çocukları genellikle ergenlik dönemine kadar takip ediyorum.

Ancak çocuğun ciddi ağrısı varsa, kemik deformitesi belirginse ve günlük yaşamı kısıtlanıyorsa ergenlik dönemini beklemeden cerrahi tedavi uygulayabiliyorum. Sert düz tabanlıkta da altta yatan nedene göre daha erken müdahale gerekebilir.

Çocuklarda Düz Tabanlık Nasıl Anlaşılır?

En kolay fark edilen bulgu, çocuk yere bastığında ayak tabanının iç kısmındaki kavisin kaybolmasıdır.

Düz tabanlığı bulunan çocuklarda şu şikâyetler görülebilir:

• Uzun yürüyüşlerde ayak ağrısı.
• Spor yaparken çabuk yorulma.
• Ayak bileğinin iç tarafında ağrı.
• Ayakkabıların iç tarafında belirgin aşınma.

Ancak çocukların önemli bir bölümünde hiçbir şikâyet bulunmaz. Yalnızca ayağın düz görünmesi, mutlaka tedavi edilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Çocuklarda Düz Tabanlık Teşhisi

Tanıda öncelikle çocuğun ayaklarını ayakta dururken, yürürken ve parmak ucuna yükselirken muayene ediyorum. Ayak kavsinin oluşup oluşmadığını, topuğun pozisyonunu ve ayak hareketlerini değerlendiriyorum. Aşil tendonunda kısalık bulunup bulunmadığını da kontrol ediyorum.

Ağrısız, tipik esnek düz tabanlıkta çoğu zaman görüntüleme gerekmez. Ancak ağrılı, sert veya belirgin deformitesi olan ayaklarda kemik yapısını değerlendirmek için röntgen isteyebiliriz. Gerekli durumlarda BT veya MR gibi ileri görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Çocuklarda Düz Tabanlık Tedavisi

Tedavi kararını yalnızca ayağın görüntüsüne göre vermiyorum. Ağrısız esnek düz tabanlıkta genellikle takip yeterlidir. Çocuğun günlük yaşamı ve sportif aktiviteleri etkilenmiyorsa ameliyat veya rutin tabanlık kullanımı gerekli değildir.

Ancak belirgin ağrı, çabuk yorulma, hareket kısıtlılığı veya günlük yaşamı etkileyen ciddi deformite varsa tedavi planlıyorum. Sert düz tabanlıkta ise öncelikle altta yatan nedenin belirlenmesi gerekir.

Çocuklarda Düz Tabanlık Ameliyatı

Çocuklarda esnek düz tabanlığın büyük bölümünde ameliyat gerekmez. Ancak belirgin ağrıya neden olan, günlük yaşamı kısıtlayan, ciddi kemik deformitesinin eşlik ettiği ve uygun ameliyatsız tedaviye rağmen şikâyetlerin devam ettiği hastalarda ameliyatı değerlendiriyorum. Gerekli durumlarda ergenlik dönemini beklemeden de cerrahi uygulanabilir.

Kendi cerrahi pratiğimde daha çok leğen kemiğinden alınan kemik greftiyle ayağın dış tarafındaki kemik yapının uzatıldığı düzeltme ameliyatını tercih ediyorum. Bu yöntem, lateral kolon uzatma ameliyatı olarak bilinir. Amaç ayak kemiklerinin dizilimini düzelterek ayak kavsini yeniden oluşturmaktır.

Bir diğer yöntem ise subtalar artroereizis ameliyatıdır. Bu yöntemde ayak kemikleri arasındaki sinüs tarsi bölgesine bir implant yerleştirilerek aşırı hareketin sınırlandırılması ve ayak diziliminin düzeltilmesi hedeflenir.

Artroereizis yöntemini de uyguluyorum. Ancak yerleştirilen implantın bulunduğu bölgede ağrı veya irritasyon oluşturabilmesi ve bazı hastalarda daha sonra çıkarılmasının gerekebilmesi nedeniyle bu yöntemi daha seyrek tercih ediyorum. Bu komplikasyonlar bilimsel çalışmalarda da bildirilmiştir.

Ameliyat yöntemini çocuğun yaşına, deformitenin derecesine, ayağın esnekliğine ve muayene bulgularına göre belirliyorum. Sert düz tabanlıklarda ise altta yatan nedene yönelik farklı ameliyatlar gerekebilir.