Atlayan Kalça Sendromu: Çeşitleri, Belirtileri ve Tedavisi

Atlayan kalça sendromu, kalça hareketleri sırasında hissedilen atlama ve duyulan seslerle kendini gösteren bir durumdur. Kalça hareketleri sırasında çıtlama, atlama veya kütleme şeklinde ses duyulması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Tıpta snapping hip sendromu (atlayan kalça sendromu) olarak adlandırılan bu durum, çoğunlukla kalça çevresindeki tendonların kemik çıkıntıları üzerinden hareket ederken aniden yer değiştirmesi sonucunda ortaya çıkar.

Kalçadan gelen her ses bir hastalık belirtisi değildir. Ağrısız tendon atlamaları çoğu zaman tedavi gerektirmez. Ancak sesle birlikte ağrı, hareket kısıtlılığı veya günlük yaşamı etkileyen şikâyetler varsa değerlendirme yapılmalıdır.

Atlayan Kalça Sendromu Nedir?

Snapping hip sendromu, kalça hareketleri sırasında hissedilen veya dışarıdan duyulabilen atlama sesidir. Bu ses çoğunlukla kalça çevresindeki tendonların hareket sırasında kemik yapıların üzerinden kayarak aniden pozisyon değiştirmesiyle oluşur.

Bazı hastalarda ses yalnızca belirli hareketlerde ortaya çıkarken bazı hastalarda her adımda hissedilebilir. Önemli olan sesin varlığından çok, ağrıya veya fonksiyon kaybına neden olup olmadığıdır.

Kalçadan ses gelmesinin en sık nedenlerinden biri, tendonların kemik çıkıntıları üzerinde hareket ederken atlama yapmasıdır. Bu durum özellikle sporcularda, dansçılarda ve kalça hareketlerini sık tekrarlayan kişilerde görülebilir. Ancak spor yapmayan kişilerde de ortaya çıkabilir.

Tendonların gergin olması, kalça çevresindeki anatomik farklılıklar ve tekrarlayan zorlanmalar bu duruma katkıda bulunabilir. Bununla birlikte kalçadan gelen her ses tendon kaynaklı değildir. Bazı hastalarda eklem içerisindeki labrum yırtığı veya serbest cisim gibi problemler de takılma ve ses hissine neden olabilir.

Atlayan Kalça Sendromu Çeşitleri

Atlayan kalça sendromunun başlıca iki tendon kaynaklı tipi vardır;

İç Atlayan Kalça Sendromu (Internal Snapping Hip): Kalçanın ön tarafında bulunan iliopsoas tendonunun hareket sırasında çevresindeki kemik ve yumuşak dokular üzerinden aniden yer değiştirmesiyle oluşur. Bu hareketi, bir cam sileceğinin sağa ve sola hareket ederken belirli bir noktadan atlamasına benzetebiliriz. Hastalar genellikle kalçanın ön tarafında veya kasık bölgesinde ses ve atlama hisseder.

Dış Atlayan Kalça Sendromu (External Snapping Hip): Kalçanın dış tarafında bulunan iliotibial bandın, büyük trokanter adı verilen kemik çıkıntısı üzerinden atlamasıyla oluşur. İliotibial bandın fazla gergin olması veya kemik çıkıntısının belirgin yapıda bulunması bu duruma katkıda bulunabilir. Özellikle bacağı karna doğru çekerken veya arkaya götürürken kalçanın dış tarafında gözle görülebilen ya da elle hissedilebilen bir atlama ortaya çıkabilir.

Atlayan Kalça Sendromu Belirtileri

Kalçadan ses gelmesi her zaman tehlikeli değildir. Kendi klinik pratiğimde hastanın ağrısı yoksa ve ses günlük yaşamını etkilemiyorsa herhangi bir tedavi uygulamıyorum. Bu hastalara yalnızca ses gelmesinin çoğu zaman önemli bir problem oluşturmadığını ve gereksiz endişelenmemeleri gerektiğini anlatıyorum.

Bilimsel yayınlarda da ağrısız tendon atlamasının toplumun yaklaşık %5–10’unda görülebildiği bildirilmektedir. Ancak sesle birlikte ağrı, takılma, kilitlenme veya hareket kısıtlılığı ortaya çıkarsa altta yatan başka bir problemin bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

En sık belirti, kalça hareketleri sırasında ortaya çıkan çıtlama veya atlama hissidir. İç snapping hip’te ses daha çok kasık ve kalçanın ön tarafında hissedilirken dış snapping hip’te kalçanın yan tarafında ortaya çıkar. Tekrarlayan tendon atlamaları zamanla çevre dokularda tahrişe, tendon iltihabına ve ödem oluşumuna neden olabilir.

Bu durumda başlangıçta ağrısız olan seslere zamanla ağrı eşlik edebilir. Bazı hastalarda yürürken, merdiven çıkarken veya sportif aktiviteler sırasında şikâyetler belirginleşir.

Atlayan Kalça Sendromu Teşhisi

Snapping hip sendromunun tanısında en önemli aşama fizik muayenedir. Kendi klinik pratiğimde hastaya sesi ortaya çıkaran kalça hareketlerini yaptırarak tendonun atlamasını değerlendiriyorum. Çoğu hastada tanıyı doğrudan muayeneyle koyabiliyorum.

Ağrısız ve tipik tendon atlaması bulunan hastalarda her zaman ileri görüntüleme gerekmeyebilir. Ancak ağrılı hastalarda MR istiyorum. MR ile tendon çevresinde ödem, tendinit veya yırtık olup olmadığını ve kalça ekleminde başka bir problem bulunup bulunmadığını değerlendiriyorum.

Bazı hastalarda dinamik ultrasonografi de oldukça faydalıdır. Bu yöntemde hasta kalçasını hareket ettirirken tendonun kemik üzerinden atlaması gerçek zamanlı olarak görülebilir.

Atlayan Kalça Sendromu Tedavisi

Ağrılı snapping hip hastalarında fizik tedavi, kendi klinik yaklaşımımın en önemli basamaklarından biridir. Tedavide amaç yalnızca tendonun gerginliğini azaltmak değil, kalça çevresindeki kasların kuvvetini ve hareket kontrolünü de geliştirmektir. İç snapping hip’te iliopsoas kasının, dış snapping hip’te ise iliotibial bant çevresindeki kas ve yumuşak dokuların değerlendirilmesi önemlidir.

Hastanın ihtiyacına göre kontrollü germe, kalça çevresi kaslarını güçlendirme ve hareket kontrolü egzersizleri uygulanabilir. Tendon çevresinde iltihabi değişiklikler veya ağrı bulunan uygun hastalarda kortizon ya da PRP enjeksiyonunu değerlendirebiliyorum.

Ayrıca bazı hastalarımı ESWT (şok dalga tedavisi) için yönlendirebiliyorum. Ancak PRP ve ESWT’nin snapping hip sendromundaki etkinliğine ilişkin bilimsel kanıtlar sınırlıdır. Bu nedenle bu yöntemleri her hastada kesin sonuç veren tedaviler olarak değerlendirmiyorum.

Atlayan Kalça Sendromu Ameliyatı

Snapping hip sendromunda ameliyat nadiren gereklidir. Uzun süreli fizik tedaviye, aktivite düzenlemesine ve diğer ameliyatsız yöntemlere rağmen ağrısı devam eden hastalarda cerrahi tedaviyi değerlendirebiliyorum. Kendi cerrahi pratiğimde uygun hastalarda kapalı, yani artroskopik veya endoskopik yöntemleri tercih ediyorum.

Ameliyatın temel amacı, atlama sesine ve ağrıya neden olan tendonun gerginliğini azaltmaktır. İç snapping hip’te iliopsoas tendonuna, dış snapping hip’te ise iliotibial banda yönelik kontrollü gevşetme veya uzatma işlemleri uygulanabilir.

Bu işlemler küçük giriş yerlerinden kamera yardımıyla gerçekleştirilebilir. Cerrahi sonrasında tendonun gevşetilmesine bağlı kas güçsüzlüğü gibi riskler bulunabileceği için ameliyat kararını dikkatli veriyorum.