AC Eklem Çıkığı: Dereceleri, Tedavisi ve Ameliyatı
AC eklem çıkığı, özellikle omuz üzerine düşme veya spor yaralanmaları sonrasında görülen bir problemdir. Omzun üst kısmında ağrı, şişlik ve bazen gözle görülebilir. AC eklem çıkıkları hafif bağ yaralanmalarından köprücük kemiğinin belirgin şekilde yer değiştirdiği ciddi çıkıklara kadar farklı derecelerde görülebilir. Bazı hastalarda kol askısı ve istirahat yeterli olurken, bazı hastalarda cerrahi tedavi gerekebilir.
İçindekiler:
AC Eklem Çıkığı Nedir?
Akromiyoklaviküler (AC) eklem, köprücük kemiği ile kürek kemiğinin akromiyon adı verilen uzantısı arasında bulunan eklemdir. Omuz ekleminin hemen üzerinde, cilde oldukça yakın bir bölgede yer alır. Bu eklemi yerinde tutan bağlar sayesinde köprücük kemiği ile kürek kemiği arasındaki bağlantı korunur.
Ancak travma sonrasında bu bağların yaralanması veya yırtılması sonucunda eklemde ayrışma meydana gelebilir. Bu duruma AC eklem çıkığı adı verilir. Özellikle ileri dereceli yaralanmalarda köprücük kemiğinin dış ucu yukarı doğru çıkmış gibi görünür ve omuz üzerinde belirgin bir kemik çıkıntısı oluşabilir.
AC Eklem Çıkığı Nedenleri
AC eklem çıkığının en sık nedeni omzun üzerine doğrudan düşmedir. Özellikle futbol, basketbol, güreş ve diğer temas sporlarında görülebilir. Bisiklet veya motosiklet kazaları da önemli nedenler arasındadır.
Düşme sırasında omzun dış tarafına gelen kuvvet, köprücük kemiği ile kürek kemiği arasındaki bağlarda yaralanmaya neden olur. Travmanın şiddetine göre yalnızca bağlarda gerilme oluşabileceği gibi bağların tamamen yırtılması ve eklemin yerinden çıkması da söz konusu olabilir. Bu nedenle her AC eklem yaralanması aynı derecede ciddi değildir.
AC Eklem Çıkığı Belirtileri
AC eklem çıkığında en sık karşılaştığımız belirti omzun üst kısmında ağrıdır. Hastalar genellikle düşme sonrasında başlayan ağrı, şişlik ve kolunu hareket ettirmekte zorlanma şikâyetleriyle başvurur. Özellikle kolun yukarı kaldırılması veya göğüs önünden karşı omza doğru götürülmesi sırasında ağrı artabilir.
Kendi klinik pratiğimde muayene sırasında AC eklem üzerine bastırdığımda belirgin hassasiyet olup olmadığını değerlendiriyorum. İleri dereceli çıkıklarda köprücük kemiğinin dış ucu cilt altında belirginleşebilir. Hastalar bu durumu genellikle omuz üzerinde kemik çıkıntısı oluşması şeklinde tarif eder.
AC Eklem Çıkığı Dereceleri
AC eklem çıkıkları, yaralanmanın şiddetine ve kemiklerin yer değiştirme miktarına göre altı farklı tipe ayrılır. Bu sınıflamaya Rockwood sınıflaması adı verilir.
- Tip 1: Eklem bağlarında gerilme vardır ancak belirgin çıkık bulunmaz.
- Tip 2: AC eklem bağları yırtılmıştır. Köprücük kemiğinde hafif yer değiştirme görülebilir.
- Tip 3: AC ve korakoklaviküler bağlar tamamen yırtılmıştır. Köprücük kemiği belirgin şekilde yukarıda görünür.
- Tip 4: Köprücük kemiğinin dış ucu arkaya doğru yer değiştirir.
- Tip 5: Bağ yaralanmasına ek olarak köprücük kemiğinde ileri derecede yukarı yer değiştirme vardır.
- Tip 6: Oldukça nadirdir. Köprücük kemiği normal konumundan aşağıya doğru yer değiştirir.
Genellikle Tip 1 ve Tip 2 yaralanmalar ameliyatsız tedavi edilebilir. Tip 4, 5 ve 6 yaralanmalarda ise cerrahi tedavi daha fazla ön plana çıkar. Tip 3 AC eklem çıkıklarında ameliyat kararı tartışmalıdır. Hastanın yaşı, aktivite düzeyi, ağrısı, omuz fonksiyonları ve kemik çıkıntısından duyduğu rahatsızlık dikkate alınmalıdır.
AC Eklem Çıkığı Teşhisi
AC eklem çıkığının tanısında öncelikle hastanın travma öyküsünü ve fizik muayene bulgularını değerlendiriyorum. Omzun üst kısmında hassasiyet, şişlik ve kemik çıkıntısı olup olmadığını kontrol ediyorum. Ardından mutlaka röntgen incelemesi istiyorum. Röntgen sayesinde köprücük kemiğinin yer değiştirme miktarını ve yaralanmanın derecesini değerlendirebiliyoruz.
Gerekli durumlarda iki omzun karşılaştırmalı grafilerinden de yararlanılabilir. MR incelemesi AC eklem çıkığının tanısı için her hastada zorunlu değildir. Ancak kendi klinik pratiğimde AC eklem çıkığı bulunan hastalarda MR incelemesini rutin olarak istiyorum.
Bunun temel nedeni yalnızca AC eklemi değerlendirmek değil, travmaya eşlik edebilecek diğer omuz problemlerini de araştırmaktır. Özellikle rotator manşet tendonlarında yaralanma, labrum hasarı veya omuz ekleminin diğer bölgelerinde eşlik eden bir problem bulunup bulunmadığını görmek istiyorum.
AC Eklem Çıkığı Tedavisi
AC eklem çıkıklarının tamamında ameliyat gerekli değildir. Özellikle Rockwood Tip 1 ve Tip 2 yaralanmalarda genellikle ameliyatsız tedavi yeterli olur. Kendi klinik pratiğimde bu hastalara ilk 2 hafta omuz kol askısı kullandırıyorum.
İlk iki haftada omzu dinlendirirken yalnızca dirsek, el bileği ve parmak hareketlerine izin veriyorum. İkinci haftadan sonra kontrollü pasif omuz hareketlerine başlıyoruz. Dördüncü haftadan itibaren aktif omuz hareketlerine geçiyorum. Genellikle altıncı haftadan sonra hastaların günlük yaşamlarına daha rahat dönmelerine izin veriyorum.
Ancak ağır kaldırma ve temas sporlarına dönüş için ağrının geçmesi, hareket açıklığının ve kas gücünün yeterli olması gerekir. Tip 3 yaralanmaların bir kısmı da ameliyatsız tedaviyle iyi sonuç verebilir. Bu hastalarda tedavi seçimini kişiye özel yapmak önemlidir.
AC Eklem Çıkığı Ameliyatı
AC eklem çıkığının tedavisinde farklı cerrahi yöntemler bulunmaktadır. Kendi klinik pratiğimde artroskopi yardımlı korakoklaviküler askı sistemiyle tespit yöntemini tercih ediyorum. Bu ameliyatta kamera yardımıyla omuz ekleminin ilgili anatomik yapılarını değerlendiriyorum. Ardından köprücük kemiği ile kürek kemiğinin korakoid adı verilen çıkıntısı arasında uygun bir tünel oluşturarak özel bir askı sistemi yerleştiriyorum.
Bu sistem sayesinde yukarı doğru yer değiştirmiş olan köprücük kemiği normal konumuna yaklaştırılarak sabitleniyor. Amaç, yaralanan bağların iyileşmesi için eklemi uygun pozisyonda tutmak ve omzun stabilitesini yeniden sağlamaktır. Artroskopi yardımlı yöntem sayesinde omuz ekleminin diğer yapıları da değerlendirilebilir.
AC eklem çıkığı ameliyatından sonra iyileşme sürecinde en önemli nokta, onarılan veya stabilize edilen bağların iyileşmesi için yeterli zaman tanımaktır. Artroskopi yardımlı korakoklaviküler tespit sonrasında genel olarak şu rehabilitasyon programı uygulanabilir:
- İlk 4.-6. Hafta: Kol askısı kullanılır. Dirsek, el bileği ve parmak hareketlerine izin verilir. Omuz hareketleri ise yapılan ameliyatın özelliklerine göre kontrollü ve sınırlı şekilde başlatılır.
- 4.-6. Haftadan Sonra: Kontrollü pasif ve yardımlı aktif omuz hareketleri artırılır.
- 6.-8. Haftadan Sonra: Aktif omuz hareketleri ilerletilir. Hastanın ağrı ve hareket durumuna göre hafif güçlendirme egzersizleri planlanabilir.
- 10.-12. Haftadan Sonra: Omuz çevresi kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler artırılır.
Masa başı çalışan hastalar, ağrı durumuna ve kol askısı kullanımına göre daha erken işe dönebilir. Fiziksel güç gerektiren işlerde ise daha uzun süre beklemek gerekebilir. Spora dönüş genellikle 3. ay civarında değerlendirilir. Temas sporları ve ağır yük gerektiren aktivitelerde daha uzun süre gerekebilir.
2025 yılında yayımlanan ve 1.077 hastayı kapsayan bir sistematik derlemede, AC eklem yaralanmaları sonrasında hastaların yaklaşık %91'inin spora döndüğü, yaklaşık %88'inin ise yaralanma öncesindeki spor seviyesine ulaşabildiği bildirilmiştir. Bu sonuçlar farklı yaralanma derecelerini ve tedavi yöntemlerini kapsamaktadır. Rehabilitasyon süresi kullanılan cerrahi tekniğe, eşlik eden yaralanmalara ve hastanın iyileşme durumuna göre değişebilir.
Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Ameliyatın Başarı Oranı?
Kemik Çıkıntısı Tekrarlar mı?
Yazar: Op. Dr. Muhammed Bilal Kürk
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı


