Kalça Protezi Ameliyatı: Nedir? Kimlere Yapılır? Sonrası?

Kalça protezi ameliyatı, ileri kalça kireçlenmesi, avasküler nekroz, doğuştan kalça bozuklukları ve ileri eklem hasarı nedeniyle ağrı ve hareket kısıtlılığı yaşayan hastalarda uygulanan cerrahi tedavidir. Total kalça protezinde hasarlanmış eklem yüzeyleri çıkarılarak femur ve asetabuluma uygun protez komponentleri yerleştirilir. Ameliyat kararı; hastanın ağrı düzeyi, yürüme kapasitesi, eklem hasarının derecesi, yaşı, aktivite düzeyi ve daha önce uygulanan tedaviler birlikte değerlendirilerek kişiye özel olarak verilir.

Kalça Protezi Ameliyatı Nedir ve Kimlere Yapılır?

Kalça protezi ameliyatı, kalça ekleminin ileri derecede hasar gördüğü ve hastanın ağrı nedeniyle günlük yaşamının belirgin şekilde etkilendiği durumlarda uygulanan bir ameliyattır. Kalça eklemi, uyluk kemiğinin baş kısmının leğen kemiğindeki yuva içerisinde hareket ettiği bir eklemdir. Bu eklem yüzeyindeki kıkırdak ileri derecede hasar gördüğünde hastalarda kasık ve kalça ağrısı, yürüme güçlüğü, hareket kısıtlılığı ve günlük aktivitelerde zorlanma ortaya çıkabilir.

Kalça protezi en sık ileri derecede kalça kireçlenmesi bulunan hastalarda uygulanır. Bunun yanında doğuştan kalça çıkığı veya kalça gelişim bozukluğu, femur başının kanlanmasının bozulmasına bağlı avasküler nekroz, çocukluk çağında geçirilmiş Perthes veya femur başı epifiz kayması hastalığının ileri dönemde oluşturduğu eklem bozuklukları ve bazı kalça kırıkları nedeniyle de kalça protezi gerekebilir.

Kalça Protezi Ameliyatına Ne Zaman Karar Verilir?

Kalça protezi kararını yalnızca röntgene veya MR’a bakarak vermek doğru değildir. Hastanın ağrısının ne kadar fazla olduğu, yürüme mesafesinin ne kadar azaldığı, çorap ve ayakkabı giymekte zorlanıp zorlanmadığı, merdiven kullanımı, gece ağrısı ve günlük yaşamının ne kadar etkilendiği birlikte değerlendirilir.

Kalça eklemindeki hasar ileri seviyeye ulaşmış ve ilaç, fizik tedavi, kilo kontrolü, aktivite düzenlenmesi veya uygun hastalarda uygulanan diğer tedavilere rağmen şikâyetler devam ediyorsa kalça protezi gündeme gelebilir. Burada temel hedef yalnızca röntgende bozuk görünen bir eklemi değiştirmek değil, hastanın ağrısız ve hareketli bir yaşama yeniden kavuşmasını sağlamaktır.

Kalça Protezi Ameliyatında Yaş Sınırı Var mıdır?

Kalça protezi ameliyatının kesin bir yaş sınırı yoktur. Diz proteziyle karşılaştırıldığında bazı hastalıklarda kalça protezine daha genç yaşlarda ihtiyaç duyulabilir. Özellikle avasküler nekroz, doğuştan kalça problemleri ve çocukluk çağından kalan kalça hastalıkları genç hastalarda eklemin erken yaşta ileri derecede bozulmasına neden olabilir.

Kendi cerrahi pratiğimde kalça protezi uyguladığım en genç hastam 16 yaşındaydı. Çocukluk çağında geçirdiği Perthes hastalığına bağlı femur başında ciddi şekil bozukluğu ve eklem hasarı gelişmişti. Bu elbette 16 yaşındaki her kalça problemi olan hastaya protez yapılabileceği anlamına gelmez. Özellikle genç hastalarda mümkün olduğunca hastanın kendi eklemini koruyabilecek tedaviler öncelikle değerlendirilir. Ancak eklem geri dönüşü olmayacak derecede hasarlanmışsa yaş tek başına protez ameliyatına engel değildir.

Nitekim günümüzde yeni nesil yüzeylerle 50 yaş altındaki hastalarda ortalama 14 yıllık takip sonunda protezlerin %98’inin revizyon gerektirmeden kullanılmaya devam ettiğini bildiren çalışmalar mevcuttur.

Kalça Protezi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Kalçaya yaklaşık 10 cm’lik bir kesi yapılır ve eklem bölgesine ulaşılır. Hasarlanmış ve deforme olmuş femur başı çıkarılır ve kalça ekleminin yuva kısmı proteze uygun şekilde hazırlanır. Leğen kemiğindeki yuva kısmına şapka şeklinde bir komponent, uyluk kemiğinin içerisine ise protezin gövde kısmı yerleştirilir. Bunların arasına yeni eklem yüzeyini oluşturan parçalar konulur. Sonrasında açılan cilt ve cilt altı dokular onarılarak kapatılır. Cilt estetik dikişle kapatıldığı için kontrolde dikiş alımı gerekmez.

Böylece ileri derecede hasarlanmış eklem yüzeylerinin birbiri üzerinde hareket etmesi yerine, yeni ve düzgün yüzeyler birbiri üzerinde hareket eder. Kendi cerrahi pratiğimde tek taraflı kalça protezi ameliyatı yaklaşık 45 dakika sürmektedir. Hastanın ameliyathaneye alınması, anestezi hazırlığı, ameliyat ve uyanma süreci birlikte düşünüldüğünde toplam ameliyathane süreci yaklaşık 1,5 saati bulabilir.

Kalça Protezi Hangi Yaklaşımla Yapılır?

Kalça protezi ameliyatı farklı cerrahi yaklaşımlarla yapılabilir. En sık kullanılan yöntemler anterior yani önden, lateral yani yandan ve posterior yani arkadan yaklaşımlardır.

Hastalar son yıllarda özellikle “Önden yapılan kalça protezi mi, arkadan yapılan kalça protezi mi daha iyi?” sorusunu sık sormaktadır.

Her cerrahi yaklaşımın kendine özgü avantajları ve dezavantajları vardır. Güncel çalışmalar da tüm hastalar için tek bir yaklaşımın kesin olarak en iyi olduğunu göstermemektedir. Örneğin anterior yaklaşımın bazı erken dönem avantajları bildirilirken bazı ameliyat sırası komplikasyonların daha fazla görülebildiğini gösteren çalışmalar da bulunmaktadır. Uzun dönem sonuçlarda ise yaklaşımlar arası belirgin fark yoktur.

Bu nedenle önemli olan yalnızca kesinin önden veya arkadan yapılması değildir. Cerrahın seçtiği tekniğe hâkim olması ve protezi doğru şekilde yerleştirmesi çok daha önemlidir.

Ben kendi cerrahi pratiğimde ağırlıklı olarak posterior yaklaşımı tercih ediyorum. Ancak hangi yaklaşımı kullanacağımı hastanın kalça yapısı, daha önce geçirdiği ameliyatlar ve mevcut deformite gibi faktörleri dikkate alarak değerlendiriyorum.

Kalça Protezi Ameliyatı Riskleri Nelerdir?

Her ameliyatta olduğu gibi kalça protezi ameliyatının da bazı riskleri bulunmaktadır. Enfeksiyon, toplardamarlarda pıhtı oluşması, protezin yerinden çıkması, bacak uzunluklarında farklılık, damar veya sinir yaralanması görülebilecek sorunlar arasındadır. Bu riskler oran olarak %1 civarındadır.

Bu risklerin azaltılmasında ameliyat öncesi planlama, protezin doğru pozisyonda yerleştirilmesi ve ameliyat sonrası uygun takip önemlidir. Kendi klinik pratiğimde hastalarıma ameliyat sonrası pıhtılaşmayı önlemek için ameliyat sonrası ilk 10 gün kan sulandırıcı iğne, sonrasında 2 aya kadar uygun dozda aspirin kullandırıyorum.

Kalça Protezinden Sonra Normal Hayata Dönülebilir mi?

Evet. Zaten kalça protezinin temel amacı hastanın yeniden aktif ve ağrısız bir yaşama dönmesini sağlamaktır. Yürüme, yüzme, bisiklet ve benzeri düşük darbeli aktiviteler protez sonrasında yapılabilir.

İlk aylarda çıkık riskini azaltmak amacıyla bazı hareketlere dikkat edilmesini istiyorum. Ancak zaman içerisinde dokular iyileşir, kalça çevresindeki kaslar güçlenir ve hasta yeni eklemine alışır. Özellikle ilk 3 aylık dönemden sonra hastaların günlük yaşamlarındaki hareket özgürlüğü belirgin şekilde artar.

Başarılı bir kalça protezi ameliyatından beklentimiz hastanın hayatını sürekli olarak "kalçamda protez var" düşüncesiyle geçirmesi değildir. Amaç, ağrının ortadan kalkması ve hastanın günlük yaşamında kalçasını düşünmeden hareket edebileceği bir seviyeye ulaşmasıdır.

Kalça Protezinde Çıkık Riski Nasıl Azaltılır?

Kalça protezi sonrasında hastaların en fazla endişe ettiği konulardan biri protezin yerinden çıkmasıdır. Çıkık riskinin azaltılmasında protez parçalarının doğru pozisyonda yerleştirilmesi büyük önem taşır. Kendi cerrahi pratiğimde ameliyat sırasında komponentlerin açılarını kontrol ediyorum. Hastanın anatomisine göre güvenli açıları belirleyerek protez parçalarını uygun pozisyonda yerleştirmeye özen gösteriyorum.

Ancak çıkık riski yalnızca protezin açısına bağlı değildir. Hastanın anatomisi, kasların durumu, cerrahi yaklaşım ve ameliyat sonrasında yapılan bazı hareketler de bu riski etkileyebilir. Bu nedenle ameliyattan sonraki erken dönemde hastaya hangi hareketleri güvenli şekilde yapabileceğini ayrıntılı olarak anlatıyorum.