Çukur Tabanlık (Pes Cavus): Belirtileri, Teşhisi ve Tedavisi

Çukur tabanlık, ayak tabanındaki kavisin normalden yüksek olmasıdır. Bazı kişilerde yalnızca ayak yapısının bir özelliğiyken, bazı hastalarda ağrıya, tekrarlayan ayak bileği burkulmalarına ve parmak deformitelerine neden olabilir. Özellikle çocuklukta başlayan veya zamanla ilerleyen çukur tabanlıkta, altta yatan nörolojik bir hastalık olup olmadığının araştırılması önemlidir.

Çukur Tabanlık (Pes Cavus) Nedir?

Çukur tabanlık, ayağın orta kısmındaki iç kavisin normalden daha yüksek olmasıdır. Bu hastalarda yük, ayak tabanına dengeli şekilde dağılmayabilir. Özellikle topuk ve ön ayak bölgesine daha fazla basınç binebilir.

Bazı hastalarda topuk içe doğru döner. Bu duruma kavovarus ayak deformitesi adı verilir. Çukur tabanlık belirginleştiğinde ayakkabı kullanımı ve yürüme de zorlaşabilir.

Çukur Tabanlık Nedenleri

Çukur tabanlık bazı kişilerde yapısal veya ailesel özelliklere bağlı olabilir. Ancak özellikle çocuklukta başlayan, ilerleyen veya iki ayakta birden görülen çukur tabanlıkta nörolojik nedenlerin araştırılması gerekir. Örneğin Charcot-Marie-Tooth hastalığı, ayak kaslarında güçsüzlük ve kaslar arasında dengesizlik oluşturarak çukur tabanlığa neden olabilir.

Omurilik ve sinir sistemiyle ilişkili bazı hastalıklar da çukur tabanlığa eşlik edebilir. Bu nedenle yalnızca ayağın şeklini değerlendirmek yeterli değildir; deformitenin nedenini de belirlemek gerekir.

Çukur Tabanlığın Belirtileri

Çukur tabanlık her hastada ağrıya neden olmaz. Ancak deformite belirginleştikçe şu şikâyetler ortaya çıkabilir:

• Ayak tabanında, özellikle topuk ve ön ayakta ağrı.
• Basıncın arttığı bölgelerde nasır oluşumu.
• Uzun yürüyüşlerde çabuk yorulma.
• Ayakkabı giymekte zorlanma.
• Ayak bileğinde güvensizlik ve tekrarlayan burkulmalar.

Şikâyetlerin şiddeti, deformitenin derecesine ve altta yatan nedene göre değişir.

Çukur Tabanlık Teşhisi

Tanıda öncelikle hastanın ayak yapısını, yürüyüşünü, kas gücünü ve ayak bileği hareketlerini değerlendiriyorum. Özellikle çukur tabanlığın çocuklukta başlayıp başlamadığını, zamanla ilerleyip ilerlemediğini ve ailede benzer bir durum bulunup bulunmadığını sorguluyorum.

Muayenede Coleman blok testi uygulayarak topuktaki deformitenin esnek olup olmadığını değerlendiriyorum. Bu test, cerrahi planlamada hangi bölgenin düzeltilmesi gerektiğini belirlemeye yardımcı olur. Kemiklerin dizilimini değerlendirmek için ayakta basarak çekilen röntgenlerden yararlanıyorum. Gerekli hastalarda MR da isteyebiliyorum.

Nörolojik hastalık şüphesi varsa nöroloji değerlendirmesi ve EMG istiyorum. Omurilik veya sinir sistemiyle ilgili bir problemden şüphelenildiğinde ilgili bölgenin ileri görüntülemesi de gerekebilir. Önemli nokta, çukur tabanlığın nedenini araştırmadan yalnızca ayaktaki şekil bozukluğuna odaklanmak doğru değildir.

Çukur Tabanlık Ameliyatı

Çukur tabanlık için tek bir standart ameliyat yoktur. Her hastanın deformitesi ve kas dengesi farklı olduğu için cerrahi planı muayene ve görüntüleme bulgularına göre oluşturuyorum.

Kendi cerrahi pratiğimde hastanın ihtiyacına göre bir veya birkaç işlemi birlikte uygulayabiliyorum:

• Birinci Metatars Osteotomisi: Ön ayağın deformiteye katkısını düzeltmek için tarak kemiğinin pozisyonu değiştirilir.
• Kalkaneal Osteotomi: Topuk kemiğinin dizilimi düzeltilir.
• Plantar Fasya Gevşetme: Ayak tabanındaki gergin dokular uygun hastalarda gevşetilir.
• Tendon Transferi: Kaslar arasındaki dengesizliği azaltmak ve kaybolan hareketi desteklemek amacıyla tendonun yeri değiştirilir.
• Artrodez: İleri derecede sert deformitesi bulunan seçilmiş hastalarda bazı eklemler uygun pozisyonda sabitlenebilir.

Özellikle ayağını yukarı doğru çekemeyen, yani düşük ayak problemi bulunan uygun hastalarda tibialis posterior tendon transferi uygulayabiliyorum. Bu işlemde çalışan bir tendonun çekiş yönü değiştirilerek ayağı yukarı kaldırma hareketinin desteklenmesi amaçlanır. Ancak her düşük ayak hastası bu ameliyat için uygun değildir; tendonun kas gücü ve altta yatan hastalık değerlendirilmelidir.

Pençe parmak deformitesi de varsa gerekli düzeltme işlemlerini aynı cerrahi plan içerisinde uyguluyorum. Ameliyattaki amacım yalnızca ayak kavsini alçaltmak değil; ayağın yere daha dengeli basmasını sağlamak, kas dengesizliğini azaltmak ve ağrısız bir ayak elde etmektir.

Kendi klinik pratiğimde kemik düzeltme ve tendon transferi uyguladığım hastalarda ameliyat sonrasında yaklaşık 1,5 ay alçı kullanıyorum. Bu süreçte kemiklerin kaynaması ve tendon transferi yapılan bölgelerin iyileşmesi için ameliyat edilen ayağa yük verilmesini kısıtlıyorum.

Yaklaşık altıncı haftada iyileşmeyi muayene ve gerekli görüntülemelerle değerlendiriyorum. Uygun hastalarda alçı çıkarıldıktan sonra kademeli yük verme ve fizik tedaviye başlıyoruz. Fizik tedavide ayak bileği hareket açıklığının, kas gücünün ve yürüme dengesinin yeniden kazanılmasını hedefliyoruz.

Tam iyileşme ve spora dönüş süresi yapılan işlemlere, kemik kaynamasına ve altta yatan nörolojik hastalığın durumuna göre değişir. Çukur tabanlık tedavisinde temel amacım, deformitenin nedenini doğru belirleyerek hastanın daha dengeli basmasını, ağrısının azalmasını ve günlük yaşamına daha rahat devam etmesini sağlamaktır.